Мафтун бўлдим!

(Мутал Бурҳонов мусиқаси)

Жон! Ёру жоним, меҳрибоним, жон!
Жон! Сенда доим фикру ёдим, жон!
Мафтун бўлдим, мафтун бўлдим.
Гўзал бир жононга!
Мафтун бўлдим, жондан азиз,
Хумор кўз жононга.

Джан! Птица счастья, дорогая, ты, моя!
Джан! Встреч с тобою ожидая, пою я!
Очарован, очарован я тобою лишь одной!
Где ты, где ты? Где-то рядом!
Дорогая, ты со мной!

Мафтун бўлдим! Мафтун бўлдим!
Гўзал бир жононга!

O‘zbekiston Respublikasining davlat madhiyasi (National Anthem of Uzbekistan)

“O‘zbekiston Respublikasining davlat madhiyasi to‘g‘risida”gi Qonun 1992 yil 10 dekabrda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining o‘n birinchi sessiyasida qabul qilingan.

Mutal Burhonov musiqasi
Abdulla Oripov so‘zi

Serquyosh hur o‘lkam, elga baxt, najot,
Sen o‘zing do‘stlarga yo‘ldosh, mehribon!
Yashnagay to abad ilmu fan, ijod,
Shuhrating porlasin toki bor jahon!

Oltin bu vodiylar – jon O‘zbekiston,
Ajdodlar mardona ruhi senga yor!
Ulug‘ xalq qudrati jo‘sh urgan zamon,
Olamni mahliyo aylagan diyor!

Bag‘ri keng o‘zbekning o‘chmas iymoni,
Erkin, yosh avlodlar senga zo‘r qanot!
Istiqlol mash’ali tinchlik posboni,
Xaqsevar, ona yurt, mangu bo‘l obod!

Oltin bu vodiylar – jon O‘zbekiston,
Ajdodlar mardona ruhi senga yor!
Ulug‘ xalq qudrati jo‘sh urgan zamon,
Olamni mahliyo aylagan diyor!

Uzbekistan National Anthem music notes

Thetan IX

Complexity (by nerovivo)

Oyimning avlodi qishloqda tug’ilib o‘sganliklari sababli, men ular uchun “shaharlik” edim. Yoshligimda amakimlarnikiga tushganimda esa shaharlik qarindoshlar, do‘st-u tanishlar qishloq shevasida gapiraganimni masxara qilishardi. Bunisi mayli-ku, bir kun “Uncle Ben’s” deb chaqirishni boshlashdi yaramaslar…

Jazirama chilla issig’ida holalarimni orqamdan yetkazmay baqirtirib, ko‘cha changitib yurardim. 40-45 daraja issiqlikka o‘rganib ketgandim. East Coast ning 85-90 Farengeyti (30-35 daraja Selsiy shkalasi bo‘yicha) terlatib, suv qilib tashlardi.

Majburiy tekinxo‘rlik qilayotganimga 20 kuncha bo‘lib qolgandi. Qarzga olingan 500$ ning ham ha demay tagi ko‘rina boshladi (ijara haqqi, yeb-ichish, transport chiqimlari). Har kuni ertalab kutubxonaga borib, interenetdan ish qidirishni, kutubxonadan chiqib, kuniga bitta katta ko‘chani tanlab olib, boshidan boshlab qanday mahkama bo‘lishidan qat’iy nazar kirib, ish bor-yo‘qligini so‘rashni odat qilib oldim.

William and Mary Universiteti joylashgan eng katta ko‘cha – Richmond Road mening birinchi o‘ljamga aylandi. Bed & Breakfast lar (2-3 odamlik uyda joylashgan mehmonxonalar), Books-a-million, Bloom, Days Inn, qoravoylarning mashina disklari sotadigan do‘koni (kiraverishdan to hojatxonasigacha Bob Marley rasmlari ilingan/yopishtirilgandi), gas station lar, sartaroshxona, Walgreen, umuman hammasiga navbatma-navbat kirib chiqaverdim. Birovlar studentlarni ishga olmaymiz deyishdi, birovlan “fluent English” talab qilishdi, birovlar Driver’s License so‘rashdi, birovlar so‘kdi, yana birovlar 2-3 varoqlik tayinsiz savollarga liq to‘la Application to‘ldirishni majburladi (oxirgi ish joyimdagi kollegamning iti Chorshanba kuni ertalab qanaqa ovqat yeyishligi mening ishga joylashishimga qanday aloqasi bor ekanini umuman tushunmadim men). Eng asosiysi esa, yana o‘sha o‘sha Social Security raqami yo‘qligi bilan bog’liq bo‘lgan rad javoblari edi.

“Olive Garden” restoraniga kirdim. Qaerga kirsam Manager yoki Administrator bilan gaplashishni so‘rardim:

— Hello. Can I talk to your manager please? (58-inchi marta aytayotgan bo‘lsam kerak shu jumlani deb qo‘ydim ichimda).
— Sure, – deb, bu ayol yonidan o‘tib ketayotgan huddi o‘ziga o‘xshagan ofitsant bolani to‘xtatdi. Ular ham mendaqa foydasizlardan charchaganidan, soniyalar ichida biri ikkinchisini boshlig’iga aylanardi qolardi. Borib, boshlig’ini bezovta qilib, keyin undan bezovta qilganligi uchun gap eshitib yuradimi? Oldida turgan kishi salomlashishdan u yog’iga o‘ta olmaydigan kelgindi bo‘lsa yana…
— Yes, how can I help you, sir, – dedi shumtaka yigit sir boy bermay…
— No… OK… I want to talk to your manager’s MANAGER, – dedim ayolga. Ayol norozi bo‘lib, boshlig’ini chaqirib keldi.
— Here, fill this out please, – deb boshlig’i ham surib qoldi.

Application to‘ldirishda ancha tajriba yig’ib qo‘ygandim. Boshida har bir katakni “husni xat” yozuvida to‘ldirgan bo‘lsam, endi ism-sharifimdan ikkita ikkita harf yozib ketadigan bo‘ldim (misol uchun, Anvar Sanayevni “AV SN” deb qisqartirgandek). To‘g’ri-da, agar ularga haqiqatdan ishchi kerak bo‘lsa ularga mening ismim ham, davlatim ham, qaerda turishim ham kerak emas. O’zim kashf qilgan shu oltin qoidaga asoslanib, “Olive Garden” restoranining Applicationini ham bir zumda to‘ldirib tashladim.

— Sorry, sir, you did not indicate your hobby down there, – deb ayol bo‘sh joyni ko‘rsatdi.
— Oh, I am sorry, can I borrow your pen please, – deb, CAPS LOCK ni qo‘shib turib yozdim…
— Ehm… “TO FIND A JOB?!”, – dedi tajovuz qilib boyagi ayol. Men esa allaqachon chiqish eshigi oldiga yetib ulgurgandim. Application axlatga uloqtirildi…

Havo harorati kundan kunga isib borayotganday tuyulardi… Yana 5 kun o‘tdi, ishdan darak yo‘q… Yaqin atrofdagi joylarni hammasiga kirib chiqqanligim sababli, uzoqroqdagi joylarga borishga to‘g’ri keldi. Yayov yuraverib, oyoqlar ham rosa charchadi. Alfredga borib, valasipedini olishga qaror qildim.

Kun botayotgandi… Downtownga borib, Alfred ko‘rsatgan ko‘chani topdim. Bahaybat-bahaybat qoravoylar u burchakda basketbol o‘ynashardi. Meni ko‘rib, o‘zlaricha hazil qilib, gurullab kulib ham olishdi. Bu burchakda tamaki tutatgan 2-3 ayol – sochlari huddi zooparkdagi to‘tilarni rangiga o‘xshardi. Ochig’ini aytsam, “durag” va mayka kiyib olgan negrdan rosa qo‘rqardim. Bu ko‘chaning yarmi shunaqalardan iborat edi. Bitta ishongan qurolim – Social Security Office da yirtib olingan, “Alfred” va uning telefon raqami yozilgan bir parcha qog’oz edi. Ko‘chani oxiriga yetay deb qolgandim. Yana yurishga qo‘rqib, o‘tgan kungi Korvet yo‘qligiga ishonch hosil qilgach, uyga qaytishga qaror qildim. “Hey, come here” degan ayol ovozi eshitildi. G’ira-shira bo‘lganligi uchun va ayolning erkaklashib ketganligidan (to‘qol, sochi yo‘q ayol), oldimga kelayotgan kishini erkak deb o‘ylabman. “Botirlik”, “dovyuraklik” va “qo‘rqmaslik” hislatlari o‘g’il boladagi baland binolar bo‘lsa, mana bu ro‘paramda turgan ayol yaqinlashib kelayotgan 9 ballik zilziladek tuyulardi.

“You lost?”, – deb, telefonining ekrani meni yaxshiroq ko‘rish uchun basharamga yaqinlashtirdi.
“This… this…”, – deb, qaltirab-qaltirab, qog’ozni berdim. Amerikada mahalliy halq uchun men o‘zbek emas, balki millionlagan “Latinos”lardan biri ekanligim esimga tushib, Los Angeles dagi qoralar va ispan tillilar orasidagi tugab bitmas qirg’inbarotlar hayolimdan o‘tardi…
— You lookin’ fo A-fred?
— Yes. MY FRIEND Alfred! Alfred is my FRIEND!
— Okay… [qo‘ng’iroq qila boshladi] Yo, Fred, where are you? Dis young man is lookin’ fo ya… Yeah… Yeah… [menga qarab] whach your name?
— Russian guy…
— You comin’ here tonight, homie? Oh, wid her? OK… Yeah… Yeah, gotcha… [telefon yopildi] So, he said he is wid his gurl… Come tomarrow at noon. He said he will give you sumthin’…
— Senk yu verri mach…. Senk yu… [joning sog’ paytida quyon bo‘lib qol]

Amerikada pul daraxtda o‘smasligini bilardim-u, lekin ish topish bunchalik qiyin bo‘lmas deb yurardim. Downtown inggayam, Amerikanggayam, qoravoylaring-u, mashinalaringgayam… Eee, menga shu kerakmidi, a? Hozir qishloqdagi sinfdosh-ulfatlarim mazza qilib cho‘milib, tarvuz-u shashlikni yeb yurishibdi. Men esa sarson-sargardon bo‘lib, birovni yurtida azob chekib yuribman. Qarz pulga olingan ovqatning ham ta’mi boshqacha bo‘larkan… O’tmaydi-da hech narsa…

It could have been worse, John. A lot worse.

Thetan VIII

Richmond dan chiqqan avtobus Virginia Beach tomon ketayotib, kichkina bekatda to‘xtagandek meni va yana ikkita qoravoyni Williamsburgda qoldirib ketdi. Tanishim kelishini kutaverib, Transportation Center ni tarixidan tortib, qaerda nima bor ekanligigacha yodlab olgandim.

2 bedroom (3 xonali) kvartirada to‘rtta bo‘lib turishayotgan ekan, men beshinchisi bo‘lib qo‘shildim. Dushanba bo‘lishi bilan-oq, ertalab turib Busch Gardens ga bordim. Menda ulardan offer bo‘lmaganligi uchun, navbatga turishimni so‘rab, “list of available positions” qog’ozini berishdilar. Ichidan o‘zim tushunmaydigan bittasini tanlab qo‘yaverdim (Merchandise Operations).
Semizroq kishi chiqib, ism-sharifimni o‘qishga uringanda foyda yo‘qligini anglagach, harflab o‘qiy boshladi. U o‘tirgan “cubicle”ga borib, hujjatlarni berdim.

— No Social Security?
— I will get it soon.
— How soon?
— Maybe in 10 days.
— Give me the list of available positions… Hmmm, this is gone, this is gone, this also… So, do you like cooking?
— No.
— Hmmm…
— I am good with numbers.
— Cool. You will be a cashier. Not in Busch Gardens, you will be joining a team in Water Country USA. Here’s your supervisor – Victor’s contacts.

Bu kishi turimni ko‘rib, ispancha biladi deb, Puerto Rikalik bolaga yubordi. Ha inson, hujjatlarimni registraciya qilganda davlatimni ko‘rding-ku, mantiq qani?

— Before you leave, take this paper. You will have to complete a two days training. But to do so, we will need your Social Security number in our database. Come back when you get the number.

Ish berishmadi, aldashyapti deb, Social qilgani Transportation Centre ga bordim. Williamsburg da Social Security Office bo‘lmaganligi uchun qo‘shni shahar – Newport News ga borishga to‘g’ri keldi.

Kutubxonadan manzilni yozib olib, “Grey Lane” avtobusiga o‘tirib, yarim soatdan keyin Newport News ga keldim. Shaharni umuman bilmaganligim uchun, yo‘lda “garage sale” (ishlatilgan asbob-uskunalar, qurol-yaroq hammasini topsa bo‘ladi) bo‘layotgan joydagi kishidan qanday qilib Jefferson Avenue 11706 borishimni so‘radim. Pul tejayman deb, yayov ketayotgandik-da. Qora tanli akaxonni nimalar deganini tushunmasdan, to‘g’ri yo‘l-ku, chiqarman bir joyidan deb, o‘z bilganimcha bosaverdim. 10-15 daqiqa yurar-yurmas mana bu ulov signal beryapti:

Kabrialet

— Are you WALKING to that place, my friend?, – dedi boyagi akaxon.
— Yes, – dedim, o‘zimcha 25 daqiqalik yo‘l yurib ketayotgandek.
— You are crazy, man. Jump in, – dedi-da, eshigini ochib berdi.

Bunaqa mashinaga o‘tirgandan keyin olaman deb rejalashtirgan valasipedlar hayoldan yashin tezligida chiqib ketadi-da…

— Where are you from?
— I am from Russia (-stan deba aytsam Afg’on deb eshitib, yo‘lda tushurib ketadi deb qo‘rqdim).
— Really?
— What?
— You are from Russia?
— Yes.
— Which part of Russia?
— Which part you know?
— Sakhalin, Vladivostok…
— No, you know Siberia? I am from southern Siberia.
— Oh, okay. What are you doing here?
— I am working at Busch Gardens (yo‘q ishni aytib, maqtanib oldim).
— Really? You like it?
— Yes…
— Where are you staying here?
— In Williamsburg. Merrimack Trial.

Shu bilan dialog ham ortga chiqa olmaydigan “tupikka” kirdi. Social Security Office ga kirib, nima qilishimni ko‘rsatdi-da, telefonim yo‘qligini bilgach bir parcha qog’ozga “Alfred” deb yozib, telefon raqamini berib, “Call me when you done” deb chiqib ketdi. Hujjatlarni topshirib chiqsam, meni kutib turibdi. Huddi boshlig’ini kutib turgan haydovchidek, eshikni ochib o‘tqizib, yo‘lga otlandik.

Yashash joyimni biladi, o‘ldim deganda avtobusgacha olib boradi deb, erkin o‘tirib oldim. Cincinnati da qiynalganlarim haqqiga Hudo bir siylayapti-da deb qo‘ydim ichimda.

— I live in Downtown, – deb kayfni beliga tepdi.
— Williamsburg Downtown?
— Yeah.
— You going home now?
— Yeah, I will drop you off on Merrimack road.
— No, can you go to Downtown, because I have to use Internet in Public Library?
— OK, but don’t you have a bike or something?
— I will buy next week.
— Do you like my car?
— Yes. Expensive?
— 40 thousand.
— Where do you work?
— I am retired. I served in Vietnam.
— War?
— Yeah, killed 7 people… Do you have a girlfriend?
— Here? No.
— Russian girls are beautiful…
— You like Russian girls?
— Uh huh.
— You married?
— Nah… girlfriend… have two kids…
— Why not married?
— Wife’s a trouble…
— …
— Look, I live on this street. I have one spare bike if you need, but cannot give you today. Come visit me some day, I will give you that bike. There is the Library. I gotta go…
— OK, senk yu, Alfred…

Yana bir kun o‘z nihoyasiga yetdi…

Thetan VII

Самолёт

285$, hujjatlar va “Work and Travel” markazining turli yo‘riqnomalari solingan salafan paket bilan Amsterdamdagi Schiphol aeroportida turganimga ishonmasdim. Ikki soatdan keyingi New York reysiga tayyorlanib, meni u yoqda nimalar kutmoqda degan qo‘rqinch bosa boshladi. Ortga yo‘l yo‘q…

Aeroportdagi tekshiruv va so‘rovnomadan o‘tib, to‘g’ri Shuttle Bus (ekspress avtobusi) ga o‘tirib, Port Authority ga keldim. Bu yerdan Amerikaning xohlagan shahariga Greyhound avtobuslari orqali borsa bo‘ladi. Dallas (Texas) shahrigacha 45-50 soat, Charleston (Janubiy Karolina) shahrigacha 24-30 soat, Washington (DC) gacha 8-12 soat, San Francisco (Kaliforniya) shahrigacha 4-5 kun, Bozeman (Montana) gacha 72-80 soat yo‘l yurish kerak ekan. Bizning manzil Cincinnati (Ogayo) shahri edi.

Avtobusga chiptani olib, Manhattan ni aylanishga chiqdim. Times Square da turar ekanman, yarqirab turgan chiroqlar, ko‘ngildagi qandaydir qorong’u g’ashlik, shu yerga kelganimdan bag’oyat hursand ekanligim-u, kelajakning bir katta so‘roq belgisiga aylanganligi hammasi qorishib, qandaydir o‘ziga xos betaraf his-tuyg’u paydo bo‘ldi.

Автобус

Columbus (OH) shahriga yetganda Denisga qo‘ng’iroq qilib, 2-3 soatdan keyin Cincinnati da bo‘lishmni aytdim. Ertadan ishni boshlasam, 100 kun kuniga o‘rtacha 8 soatdan soatiga 8$ olsam, 6 400$ topar ekanman, deb o‘ylab qo‘ydim o‘zimcha. Avgust oylarida “Cincinnati Open” tennis musobaqasi boshlansa, ko‘proq ish so‘rab, 7 000$ ga yetkazaman degan reja ham bor edi. Ish “Days Inn” mehmonxonasining housekeeping/laundry “departamenti”da bo‘lganligi uchun ingliz tili rivojiga qo‘shiladigan hissa kamroq bo‘lishi kutilgandi. “I want this, I want that” va “I do not want this, I do not want that” ni bilsang, yozdan muammosiz chiqa olasan deb qo‘ydi Denis meni Sharonwoods dagi uylarning biriga joylashtirish uchun olib kelayotib.

Samarqandlik akalar bilan yashashimni bilib, hursand bo‘ldim. Kelishim bilan yuzimdagi tabassumni yashira olmay, “assalomu alaykum” deb baqirib yuboribman. Salomimga alik olishib, qaysi xonada yotishimni va nimalar qilishim kerakligini ruscha tushuntira boshlashdi. Ie deb turib, 1-2 o‘zbekcha “ice-breaker” savollardan qo‘ydim. Savolni eshitmaganday bo‘lib, o‘zaro tojik tilida gaplashishib, xonamdan chiqib ketishdi…

AmeriFood ga borib, 50$ ga 10-12 kunlik mahsulot olib keldim. 285$ – 30$ (Shuttle Bus) – 80$ (Greyhound chiptasi) – 15$ (Times Square dagi burger) – 12$ (Pittsburg dagi nonushta) – 50$ (ovqat) = 130$ atrofida pul qoldi. Ikki kun o‘tdi, ish yo‘q. To‘rt kun o‘tdi, ish yo‘q. Bir hafta o‘tdi, Denisdan hali xabar yo‘q. Xo‘sh, ikki qo‘limiz bo‘sh… birovga ishonib o‘tirmasdan, Public Library ga borib, internetdan ish izlashni boshladim. Social Security raqami bo‘lmaganligi uchun, chiqayotgan ishlarning deyarli hammasi menga to‘g’ri kelmasdi.

Senegallik kirakash Amadou bilan Social Security qilgani Downtown ga borayotib tanishdim (biz turgan dahadan shahar tomonga avtobus umuman yurmasdi). U ham AQShga birinchi kelgan damlarini eslab, rosa gapdan oldi. Yosh bola ekanligimni aytib, qiyinchiliklar ko‘p bo‘lsihi, lekin hech qachon berilmaslikni aytdi. Endi kelgan immigrantga qiyin bo‘lishini bila turib, kilometrajida ko‘rsatilgan 35$ ni sentigacha sanab oldi…

Nimagadir bu shaharda uzoq ushlanib qolishga ko‘zim yetmasdi. Social Security esa faqat ikki haftadan keyin tayyor bo‘lishi ma’lum bo‘ldi. Yetmaganidek, hujjatlarni to‘liq olib kelmaganligim uchun, meni qabul qilmay qaytarib yuborishdi. Suvga tushgan mushukdek uyga keldim… Kutubxonaga borib, pochtamni tekchirsam, tanish boladan maktub kelibdi:

“Работу нашел. Чачов мало. Хата есть. Ничего не обещаю, но работу можно найти – приезжай.”

Kechqurun birga turadigan akaga ish topmaganligimni aytgandim. 1-2 soatlardan keyin aka kelib, Kenwood yaqinida bir dog’istonlik kishining o‘g’li Taekwondo klubi ochayotganligini va tozalanishi kerak bo‘lgan katta joy bor ekanini aytdi. Ertasi kuni kelib, meni va yana bir bolani olib ketadigan bo‘ldi. Ishladik. Yetmish-yetmish dollardan deb, 140 dollarga mening nomimga chek yozib berdi. Sherigimga chekni pulga alishtirib berishimni aytib, o‘zimda saqlab qoldim. PNC va Fifth Third banklariga borsam, chekni qabul qilishmadi. Faqat Chase bankidan alishtira olishimni bilgach, bu ish keyinga qoldirildi…

Ikki kun o‘tar o‘tmas toqatim toq bo‘ldi. Qolgan 90$ ning 80$ ni televizor oldiga qo‘yib, bu yerda qola olmasligimga uzr so‘rab, ikki haftalik yashash haqqi deb qo‘ydim. Kalitni qo‘shniga tashlab, ko‘chamiz boshidagi taksofondan Amadouni kelishini so‘randim.

Shanba kuni edi. Amadou sudralib kelgunicha soat ham 12 bo‘lib ulgurgandi. Chase bankni topguncha yana 40 daqiqa o‘tdi. Borib navbatga turishim bilan, qatorni yopib qo‘ydi. Hayriyat, ulgurdim. Men Chase bank 15-00 gacha ishlaydi deb beg’am bo‘lsam, ular Shanba kuni 13-00 da yopilar ekan.
Downtown ga kelganda Amadou ning kilometraji 80$ ko‘rsatar edi. Ahvolni tushuntirdim:

— Brother, I am going to East Coast, so I will need 80 dollars to buy a Greyhound ticket. I can give you only 50, sorry.
— OK, take care of yourself.

Yo‘q do‘ppini osmonga otib, cho‘ntakdagi 7$ va chaqalar bilan Williamsburg (Virginia) shahriga yo‘l oldim…

Nothing to lose

Thetan VI

Tumanli yo‘llar

2-kurs boshlanganiga bir oy bo‘lar-bo‘lmas qaysi fan qiyin, qaysi fan oson, qaysi biridan necha baho olishim tayin edi. O’qishga bo‘lgan avvalgi jo‘shqin qiziqishdan asar ham qolmagandi. Hayot yana stagnatsiya fazasiga o‘tayotgandek tuyulardi.

Bir kuni do‘konchadan yegulik olayotib, Amerikaga talabalar jo‘natayotgan programmaga ko‘zim tushib qoldi. Telefon raqamlarini yozib olib, yotoqxonadan telefon qildim. Programmada qatnashish uchun puldan boshqa hammasi bor edi… 60 ta stipendiyani yig’sam, kerakli summani jamlab qo‘yar ekanman, lekin bir yilda 12 martagina stipendiya berilardi-da…

Shunday qilib, qurulishga borishga qaror qildim. 1-2 joyga borib ko‘rsam, ishlasang faqat kunduzi ishlaysan, bo‘lmasa ish yo‘q deyishdi. Kunduzi darslarim bo‘lganligi uchun menga tungi ish kerak edi. Bo‘sh vaqtlarimda yollanma ishchi bo‘lib, yuk tashidim, gazeta tarqatdim, ofislarni tozaladim, hech qanaqa foydasi yo‘q “сетевой marketing” treninglarida ham qatnashishga ulgurdim. Topgan pulim esa qo‘lga yuq ham bo‘lmadi. Qish kelsa bunaqa ishdan mayib bo‘lishim turgan gap edi.

— …
— Ada, shuncha kerak. Amerikaga ketmoqchiman kelasi yozda…
— Qayoqqa? Nimalar deyapsiz, Toybola?
— Amerikaga! Amallab beringlar, iltimos. Qaytarib beraman kelganimdan so‘ng.
— Ehe, bo‘lsa uyni ta’mirdan chiqarib olmasdikmi? Ahvolni tushunib turibsan-ku… O’quv yiling boshlangandan beri senga ham pul yubora olmayapmiz…
— Mendan havotir olmanglar… pul yetadi… Yangi yilgacha so‘rab-surishirib ko‘ra olasizmi u-budan?
— Hozir kim beray deb turibdi, bolam… O’qishing yaxshimi?
— …

Dialog samarasiz yakunlandi. ATS dan yotoqxonaga ketayotib “Rus ruletkasi” shaydosi Silyani ko‘rib qoldim. Mening ahvolim unikini oldida “shokolad” edi: MGUda o‘qiydigan uchrashib yurgan qizi bilan urushgan, kazinoda 600$ yutqazgan, kompyuterini monitori ishdan chiqqan… Unga ham, menga ham ish kerak bo‘lganligi uchun ikkimiz tez til topishdik. Restoran va mehmonxonalardagi yaxshi ishlarni chaqqon talabalar o‘quv yili boshida egallab bo‘lgandi.

“Kecha men pul yutqazgan kazinoga barmen kerak, ish kerak bo‘lsa shu yerga bor”, – dedi Silya.

Baribir ishga olmaydi, anketa to‘ldirsam to‘ldiribman-da deb borib keldim. “Ish tajribasi” degan qismiga kelganda qishloqda sinfdoshlar, ulfatlar va qavm-qarindoshlarnikida to‘y-ma’rakalarda qilgan xizmatlar yodimga tushidi. Restoran deb, qo‘shtirnoqqa qishloq nomini yozib, yoniga boshimga kelgan sanalrini yozib qo‘ydim. Ertasi kuni kelishimni so‘rashdi.

Pit-boss chiqib, to‘g’ri “Генеральный менеджер” oldilariga kirishimni aytdi. 35 yoshlardagi tatar kishi adashim bo‘lib chiqdi. Matematika va qishlog’im haqida biroz gaplashib, oylik maosh 200$, olti kunlik ish, ish vaqti 19-00 dan ertalabki 6-00 gacha ekanligini, uydan olib ketib/uyga olib kelib qo‘yish shartlarini aytdi.

Бармен

Tatar kishi oylik berishdan oldin (konvertda berilardi) kim qanday ishlaganini analiz qilib, qayerda kamchiliklar bo‘lganini ko‘rsatib turardi. Birinchi oy natijasi: 200$ oylik, 100$ bonus va keying oyning oyligi 300$ ga ko‘tarildi. Ikkinchi oy natijasi: 300$ oylik, 100$ bonus va 500$ oylik maosh bilan diler bo‘lish taklif qilindi (bosh tortdim). Uchinchi oy – 300$ oylik, 200$ bonus va uyga qilingan qo‘ng’iroq:

— …
— Oyi, o‘qishlarim zo‘r. 1-yarim yillikni “5″ baho bilan tugatdim – “повышенная стипендия” berishadi. Yozda Amerikaga ketyapman… Uch oydan beri tungi ishda ishlab yurib, anavi aytgan programmani pulini to‘lab qo‘ydim. Borib-kelish chiptasini olsam bo‘ldi, viza olishga elchixonaga yuborishadi. Rostini aytsam, buzuq odamlardan charchadim, boshqa u yoqqa oyoq bosgim yo‘q. Haromga bo‘ynimgacha botib bo‘ldim, vijdonim chidamayapti. Yordam berib yuboringlar, iltimos…

Trubkadan faqat yig’i eshitilardi… Nimagayam aytdim deb rosa afsus tortdim…

Oyim boshqa shu ishxonaga bormasligimni so‘rab, ikki kun ichida chipta olgani pul yubordi. Shu kundan boshlab oyim bilan har kuni kechga ishda emasligimni isbotlash uchun telefonda ikki daqiqa bo‘lsa ham gaplashib olardik…

Thetan V

Soat

O’qishga kirishishim bilan kunlar tez o‘ta boshladi. 17 ga to‘ldim. Adaptatsiya jarayoni esa shahardan qishloqqa tushgan yangi uylik kelinnikidan ham cho‘zilib ketdi. Guruhimda sakkizta qiz va beshta bola edik. Bir oy bo‘lar-bo‘lmas, ikkitasi muddatidan oldin o‘qishdan ketishga majbur bo‘ldilar (досрочное отчисление). Olib kelgan 200 dollardan 100 qoldi. Stipendiyaga faqat ikki oydan keyin ilinishim bankka hujjatlarni topshirganimda ma’lum bo‘ldi. Demak, qolgan soqqani tejab ishlatib, amallab turish kerak edi.

Mukkasiga tushib o‘qib yurgan kunlarimning birida “старшак”lar (4-kurs studentlari) “перваш”larni tungi soat 1-00 da belgilangan xonada hozir bo‘lishliklari haqida eshitdim. Bizning xonadan Botan, Yersh va men bordik. Bizdan tashqari yana beshtasi xonada armiyada safga turgandek turishardi. Yershni aftida “kirdyk!” deb yozilganday, Botanga esa baribir edi. “Понятия” berish boshlandi… Besababdan besabab kaltak yedik. O’zbek bo‘lganligim uchun menga “десерт” ham tayyorlashibdi. Harchasi, ertasi kuni darsga bora olmadim. Kechga yaqin zo‘rg’a turib, Yershdan kecha nega Drist biz bilan “kaltak yegani” bormaganligini so‘radim. Keyin bilsak, Dristning bizdan 2-3 yosh kattaroq opasi kechagi yigitlarning biri bilan yurarkan. Bizni himoya qiladi deb o‘ylagan karatist boladan umid qolmadi…

Подрался

Nariroqdagi xonada Kaan yashardi. Arsenalida PB-4 va PB-4M markali OSAlar, gazli “Makar”, “travmat Makar”, yig’iluvchi pichoqlar bor edi. Amakisi Prokuraturada ishlardi va u bundan to‘laligicha foydalanardi. Kaanning xolasining o‘g’li shahardagi eng boy maktablarining birida o‘qirdi. Shu bola unga kimning qanaqa bola ekanligini, kimda qancha pul va telefon yurishini, kim qachon darsdan chiqib, qaysi tomonga qarab yurishini yetkazib turardi. Kaan esa qulay vaqt va joyni topib, avvaldan tuzilgan rejasi bo‘yicha maktab bolalarini o‘marardi. U Yersh va Drist bilan judayam qalin do‘st bo‘lib olganligi sababli, ora-cho‘ra bizning xonaga kelib, nima qilganligi haqida gapirib turardi.

Oktyabr oxirlarida “starshak”lar va’da bergan “tirashishlar” boshlandi. “Yavka obyazatel’na” edi. Bormaganingni bilib qolsa, “strelka”dan keyin kelib do‘pposlashardi. Shunday to‘qnashuvlarning birinchisi to‘palonsiz yakuniga yetdi. Ikkinchisida mag’lub bo‘lib, eski zavod territoriyasidan zo‘rg’a qochib qutildik. Uchunchisida esa, raqib tomon kelmaganliklari sababli, shahardagi eng katta “igroteka” – “Sigma selection”ni (60 ga yaqin kompyuter turardi, 18 tasiga 9 tadan ikki jamoaga bo‘linib o‘tirdik) hech kim halaqit bermasligi uchun ertalabgacha sotib olib, rosa qirildik (impulse 101).

Sessiya yaqinlashardi. Baholarim og’irni osti, yengilni usti bilan yuradigan boyvachchalarning o‘g’il-qizlaridan yaxshiroq edi. Imtihonlarni “3″ olmasdan topshirsam, ikkinchi yarim yillikda ham stipendiya berishardi. “Iqtisod tarixi” fanidan kitob o‘qib o‘tirgandim. Qayerdanam 4-kursdagilarning biriga mening o‘zbek ekanligim esiga tushib qoldi.

— “Саламалейкум, братишка! Как делишки?”, – deb, rangida rang yo‘q, gapida tuzi yo‘q “sulton sovuq” kirib keldi…
— “Хорошо”, – dedim, nafasim ichimga tushib.
— “Давно я пловчика не хавал. Значит, сегодня ты будешь готовить плов!”, – dedi-da, qo‘limdagi kitobni tortib oldi.

Umrimda palov pishirb ko‘rmaganman. Bilganimcha qilishga majbur bo‘ldim. Natija = shovla… Palov yegisi kelganlar yaxshilab do‘pposlashdi… Qaysi axmoq alyuminiy kastryul’da palov pishiradi???

Ha demay qaxraton qish ham boshlandi.

Qarama-qarshi xonada 3-kurs Nazariy Fizika talabasi jugut bola, Avraam yashardi. Laqabi murojaat qilayotgan odamning kayfiyatiga qarab Avi yoki “jid” bo‘lib o‘zgarib turardi. U hech kim bilan gaplashmasdi, hech kimga qo‘shilmasdi. Ikkinchi semester boshlarida “старшак”lar kelib yana boshimni qotira boshlashdi. Agar men jugutga borib, “menda ovqat qilgani hamma mahsulot bor, lekin men aynan SENDAN kartoshka, sabzi, moy, sarimsoq, piyoz va boshqa mahsulotlar olib ovqat qilgim kelyapti” deb aytib, kerakli narsalarni olib kelsam, ular meni yilning oxirigacha tinch qo‘yishliklarini aytishdi. “Узбек против Еврея! Посмотрим, кто кого сделает?!” deb, amaliy mashg’ulotlardan ozod etilgan miyasi yo‘q bir to‘p 4-kurs talabalari hammani tinchlantirib, devor orqasiga berkinib olishdi. Avraam bilan umuman tanish emasligim sababli, nima kutishni ham bilmasdim. Afsuski, tomosha kutilganidek bo‘lmadi. Uning xonasini eshigini ochib, hayolda bir necha marotaba qaytalangan gapni aytdim. Avraam gap nima haqida ketayotganini darrov tushunganday bo‘lib, og’zini ham ochmay hamma kerakli mahsulotlarni berdi. Borib ovqat qilib berdim… Shunday qilib, palovdan keyingi yeyilgan kaltak 1-kursadagi so‘nggi do‘pposlash ekanligi rasman tasdiqlandi.

Judo-Islamic friendship

Birinchi kursni “3″ bahosiz bitirdim. O’tgan 300 kun ichida ko‘rmagan narsalarni ko‘rib, qilmagan ishlarni qilishga to‘g’ri keldi. Yegan kaltaklarimga afsus tortmayman-u, lekin baribir asorati qolar ekan. Qachonlardir o‘qishga tushdim deb, o‘zimni porloq kelajak shohko‘chasida turgandek his qilgan bo‘lsam, endi agar hayot shu tarzda davom etaversa porloq u yoqda tursin, umuman kelajak bo‘lmasligini anglab yetdim. Yozni qishloqda o‘tkazdim.

Aytgancha, Kaan qish boshlanishi bilan surunkali pnevmoniya kasalligiga chalinib, shahardagi Temiryo‘l kasalxonasidagi palataga May oyining oxirigacha mixlandi. O’qishini Prokuror amakisi yoptirib berdi…

Thetan IV

Globe

“Документы, пожалуйста”, – deb, xizmat kiyimdagi aka to‘xtatdi.
“Hozirgina anavi yerda hamkasbingizga hujjatlarni ko‘rsatuvdim”, – deb ruschalab aytgim keldi-yu, lekin anchagina grammatik xato qilishimdan qo‘rqib, “Вот…”, – deb so‘ralgan qog’ozlarni berdim. “Musor”lardan qanchalik bezor bo‘lishinmi tasavvur ham qila olmasdim…

Kelgan kunim yotoqxonaga ruxsatnoma olib, o‘quv yilining rasmiy ochilish marosimiga tayyorlanish kerak edi. 3-qavat. Chap tomondagi sakkizta xonada o‘g’il bolalar, o‘ng tomondagi sakkizta xonada qizlar turardi. Har bir xonada ikkitadan ikki qavatli yotoq (двухъярусные кровати) qo‘yilgan. Vaxtadan kalit olay desam, komendant xonangda odam bor dedi. Mendan ham erta kelganlar bor ekan deb ko‘tarilib, eshikni taqillatdim…

[b][i]“Privetstvuyu. Menya zovut Botanov Botan Botanovich. Ya pervokursnik Kafedry Matematicheskoy Kibernetiki i Sistemnogo Programmirovaniya”,[/i][/b] – dedi Botan, bir qo‘li bilan ishtonbog’ (rezinka) bog’langan “+5″lik ko‘zoynagini to‘g’irlab, ikkinchi qo‘lini menga uzatib. U yotadigan to‘shak yonidagi devorda muxolifatchilarning bayrog’i va Uinston Cherchilning portreti ilinib turardi (men na bayroqning qanaqa bayroq ekanini, na anavi shlyapa kiygan kishining kim ekanligini bilardim… keyin tushuntirib bergandi u).

Uydan olib kelayotgan ikkita katta so‘mkani (bittasida fufayka, telpak, botinka va shunga o‘xshash qishki kiyimlar, ikkinchisida o‘rik-magiz, yong’oq, bodom, 1-2 konservalangan baliq, “sgushenka” — umuman oziq-ovqat) uchinchi qavatgacha ko‘tarib chiqish jismonan toliqtirgan bo‘lsa, mana bu qarshimda turgan odamsimon maxluq aqlan holdan toydirdi.

Atrofimda nima bo‘layotganini anglay olmay turgan bir paytda qo‘li havoda qolib ketgan Botan yana gapirdi:

“Pomoch’ s sumkami?”
“N-E-T, ya sam”, – dedim(mi?)… Bunaqa talabalar ertaga meni yamlamay yutadi-ku, qanday qilib raqobatlashaman degan hayol kechardi. Hali yana ikkitasi kelishi kerak. Ular ham shu kategoriyadan bo‘lsa, unda mening bu xonaga qadam ranjida qilishim kerak yoki kerak emasligi haqida o‘ylashni boshladim… Mayli, boradigan boshqa joyim yo‘q, shu xonada yotganimcha yotaman deb narsalarimni joylashtirib, yaqinroqdagi hiyobonga chiqib ketdim…

Ertalab Drist va Yersh kirib kelishdi. Bir haftadan beri shaharda qarindoshlarinikida bo‘lganliklarini aytib, o‘zbek bilan yashashni umuman kutmaganliklarini aytishdi. Yershning yurishi ham, turishi ham taniqli artistlardan qolishmasdi. “DJ”lik (musiqa disklari kollektsioneri) bilan anchadan beri shug’ullarkan. Ingliz va frantsuz tillaridagi qiyin-qiyin gaplarni qo‘shib gapirardi (qishloqdagi xonandalarni eslab, ular ham xonandaman deb yuribdi-da… dedim ichimda). Aytayotgan gaplarining 65% ga tushunmasdim. Drist mahoratini kiyim ilgichdagi (shkafdagi veshalka) kiyimni oyog’i bilan olib ko‘rsatgandi – karate qora belbog’ sohibi. Qisqasi, ruhan dabdala ahvolda edim… To‘g’ri-da, bu huddi “Start” chizig’ida turgan Mersedes, Lamborjini, Toyota va eshak arava poygasidek edi…

Okay

Xonadagilar hammasi hursand, hushchaqchaq yangi o‘quv yili boshlanishi munosabati bilan uyushtirilayotgan kontsertga ketishdi… Qishloqqa ketgim keldi. Go‘yoki bu yerdagi bir daqiqa qishloqdagi bir yildek o‘tayotgandek tuyulardi. Bunaqa tushkunlikka umrimda hali tushmagandim. Stol ustidagi Botan olib kelgan elektr samovari qishloqni eslatib, battar qo‘msatardi…

Samovar

Thetan III

Tog’lar

Maktabning so‘nggi yillari darsga 1-1,5 soat erta keladigan odat paydo bo‘ldi. Sinfimiz derazasidan uzoqdagi tog’larni tomosha qilish judayam yoqardi. Bir cho‘qqidan ikkinchisiga o‘tish uchun, turgan cho‘qqidan pastroqqa tushib, keyin balandroq bo‘lgan cho‘qqi zabt etilishi hayoldan o‘tib, hayot ham huddi shunday qonun-qoidaga asoslanganmikan deb o‘ylab qo‘yardim…

O’quvchilik yillari davomida tumanlararo fan olimpiyadasida erishilgan to‘rtinchi natija va halqaro yosh-o‘smirlar (Toshkent, Dushanbe, Jizzax, Samarqand, Chimkent, Taroz, Bishkek, Talas shaharlaridan kelishardi) futbol musobaqalarida chap qanot himoyachisi bo‘lishdan boshqa hech qanday ko‘zga ko‘rinarli muvaffaqiyat bo‘lmadi… Duzzang bo‘lib duzzang bo‘lmadim, yo a’lochi bo‘lib ko‘zga tushmadim, sportchi bo‘lishlik ham nasib qilmadi, bir hunar ham eplamadim. O’zimni huddi oyimga palov tayyorlash uchun guruch tozalash jarayonidagi millionta oq guruchning biridek his qilardim. Kurmak yomon narsa-kuya, lekin shu kurmak ham, mendan farqli o‘laroq, o‘ziga e’tibor jalb qila olardi.

Спорт и труд — рядом идут

рядом идут

Stadion

Xullas, qishloqdan ketishga qaror qildim. Amakivachchalar bilan ishlagani shaharga emas, uzoq-uzoqlarga… Shimolga… Buning birdan bir yo‘li o‘qishga tushish edi. Tekiniga faqat. Odam chin dildan xohlasa qadoq qo‘llari bilan Jomalungmani ham yer bilan yakson qilishga qodir. Bu qanchalik haqiqatdan yiroq absurd bo‘lmasin, ishonmaslikka ilojim yo‘q.

— “Ada, men qishloqdan ketaman”, – dedim, sekin eshikdan kirib.
— “To‘g’ri qilasan, shaharga tushib, shu yoqda amakilaringni uyida yotib 1-2 yil ishlasang, uylanasan. Ungacha boshing ishlab qolsa, shahardan uy-joy qilib olasan. Bo‘lmasa qishloq seni doim kutadi – og’ilxona bo‘sh. Rizqingni kam qilmas…”, – deb, papiros chekardi adam.
— “Yo‘q, ada…”, – dedim-u, ko‘zim stol ostidagi ikkita bo‘sh yotgan aroq shishasiga tushdi…
— “Aytgancha, o‘tgan safar shaharga tushgandim. Igor’ni taniysan-ku, a? Shu qizini beraman deyapti. Kelib, gaplashsib ko‘rsin dedi. Germaniyadan kelganlariga ham mana ikki yil bo‘lyapti… Yoki Diponi (ammamning qizi) ko‘r, zo‘r qiz. Ja moshinglar pishadi birga qolsalaring…”, – deb davom etardi adam.

Igor’ degani bu Ixtiyor ismli bir amaki. Rus ayoliga uylangan. Shaharga tushganda ko‘rib turardim. Qizi yomon emasdi-yu, lekin judayam sodda edi-da. Men o‘zi suvga tushgan nondan badtar bola bo‘lsam, u ham sodda… Yaxshi oila bo‘lmaydi deb yurardim. Ammamning qizi esa bu qizning naqd teskarisi. Qachon ko‘rsa “qishloqi” deb chaqirardi meni bu yaramas. Bir kuni biznikiga mehmonga chiqib, jahlimni chiqara boshladi. Ingichka bilaklarini ushlashim bilan “bol’no, bo‘lno” deb yig’lardi. Rus maktabida o‘qirdi-da qizcha. “Vey, yig’loqi! Ana, ko‘chada katta buqa qoziqlanib turibdi, 10 minutlardan keyin qo‘shnimiz Barchinoy holaning 14 yoshli qiz nevarasi shu buqani mulla mingan eshakdek qilib, uyiga olib ketadi. Chiqib shu prosessni konspekt qilgin, mabodo qishloqqa erga tegib qolgudek bo‘lsang kerak bo‘ladi” degandim. Dipo (ismi Dilfuza) chiroyli, o‘ziga qaragan, yasan-tusani bor shaharlik qiz. U bilan bo‘lish yaxshi edi-ku, lekin ammamning qizi bo‘lganligi uchun ko‘ngil uncha tortmasdi…

— “Ada, men o‘qishni boshqa shaharda o‘qimoqchiman, ruhsat bersangizlar”, – deb mavzuga qaytdim.
— “Sen ozingni o‘zing eplay olmaysan, o‘qishni Lenin o‘qiydimi u yoqda?”, – dedi kayfu-safosi buzilgan adam.
— “Qo‘y, bolam, shu shahardagi oqishni bitirib olsang, marra seniki…”, – deb bu yoqdan oyim gapira boshladi…

Imkoniyat bo‘ldi degandan men shu mavzuni ochaverardim. Adam bilan oyimning javobi esa yuqoridagi gapning so‘zma-so‘z qaytalanishi yoki 1-2 sinonim so‘zlar va jahlning kuchlilik amplitudasi bilan farq qilardi xolos.

Bir kuni uyimizga dodam rahmatlik (oyimning dadalari) kelib qoldilar. Har doimgidek, adamni kayfiyatini to‘fon bosdi. Men kattalar hangomasiga aralashmaslik uchun juftakni rostlab qoldim. Keyin bilsam, dodam uydagilarga bolang nima xohlasa shuni qilsin degan ekanlar. Adam biroz “bu traktorist (dodam qishlog’imizning fahriy traktorchisi bo‘lgan) nima biladi o‘zi” deb, o‘z aytganidan qaytmay yurdi… Axiyri ijozat berdi.

O’qishga tushdim! Quvonchimning chegarasi ko‘rinmasdi…

So‘nggi qo‘ng’iroq jarangladi. Endi fizika o‘qituvchisining shapalog’i, musobaqalarda maktab sharafini himoya qilib kiygan qizil Liverpul kiyimi, “texnichka” opalarning “darsdan keyin partalarni ko‘tarib ketinglar” deb qayta-qayta aytishlari, kerilib qolgan “kachoklar”, bitta yirtilgan varoq uchun ikkita kitob olib kelasan degan kutubxonachi — hammasi endi faqat tushlarga kirishi mumkin edi.

— “Aka, menga SEGA olib kelasan-a?”, – degan ukam, adam va oyim bilan poyezdga kuzatib qo‘ydi…

Poyezd stansiyasi

Har sohadan bir shingil…